PL EN UKR
a

Wschodni Express 2022

Wschodni Express to cykl spotkań i debat z pisarzami, artystami i intelektualistami z krajów Europy Środkowo-Wschodniej, a także seria wydawniczaWarsztatów Kultury, związana z festiwalem Wschód Kultury – Inne Brzmienia.

Jedną z największych przeszkód w rozwijaniu współpracy kulturalnej, przezwyciężaniu barier kulturowych i pokonywaniu stereotypów na temat kultur państw Europy Środkowo-Wschodniej jest bariera językowa. Podczas gdy ta bariera nie jest większym zagrożeniem dla innych obszarów praktyk kulturowych (muzyki czy sztuk wizualnych), rzutuje ona przede wszystkim na recepcję literatury, a także na szeroko rozumianą sferę wymiany idei. W tym kontekście szczególnie istotna zdaje się więc być idea dbałości o dobry przepływ aktualnej myśli, publicystyki i literatury, tłumaczonej na języki narodowe. Taką rolę pełni stworzona w Warsztatach Kultury seria wydawnicza pn. Wschodni Express, która od kilku lat zajmuje się wprowadzaniem na rynek książki w Polsce najbardziej aktualnej prozy i poezji z krajów Partnerstwa Wschodniego.

Nazwa serii nawiązuje do nazwy słynnego pociągu relacji Paryż – Konstantynopol, który w okresie swej świetności przecinał prawie całą Europę i odnosi się do takich projektów literackich jak Literature Express Europe 2000 oraz tworzone na Ukrainie w poprzedniej dekadzie środkowo-europejskie czasopismo „Pociąg 76”. Jak wskazuje tytuł, celem serii wydawniczej Wschodni Express jest prezentacja polskim czytelnikom najnowszych tekstów literatur naszych wschodnich sąsiadów, poruszających problemy najbardziej aktualne dla społeczeństw Europy Środkowo-Wschodniej. Misja ta wynika z usytuowania Lublina blisko wschodniej granicy Unii Europejskiej oraz jest logiczną kontynuacją, mającej długie tradycje, działalności lubelskich środowisk literackich i wydawniczych w zapoznawaniu polskich czytelników z kulturą wschodnich sąsiadów (m.in. Wydawnictwo Literackie, kwartalnik „Akcent”, kwartalnik „Kresy”, miesięcznik wymiany idei „Kultura Enter”).


2022 

 Premiera książki: Igor Pomierancew „KGB i inne wiersze”, przekład z rosyjskiego Zbigniew Dmitroca. Z tłumaczem rozmawiać będzie Magdalena Kicińska 

„KGB i inne wiersze” – wiersze Igora Pomierancewa są na ogół lapidarne, rzadko zdarzają się utwory dłuższe niż kilkanaście wersów. Inną dominującą cechą jest niemal wszechobecna ironia i autoironia, niekiedy sarkazm. Nierzadko są to miniaturowe nowele osnute na wydarzeniach prawdziwych i wykreowanych. Poeta niczym aktor wciela się w role swoich bohaterek i bohaterów: samotną emerytkę, pensjonariuszkę zakładu psychiatrycznego, dyrektora domu starców czy mysz laboratoryjną. Nie unika tematów trudnych, pospolitych, takich jak nieuleczalna choroba, pandemia, długoletnie więzienie, starość, śmierć czy wojna. Książkę zamykają poruszające wiersze napisane podczas rosyjskiej agresji na Ukrainę, z którą żyjący na emigracji autor jest biograficznie i duchowo związany.

Igor Pomierancew (ur. w 1948 roku w Saratowie) – pisarz, dziennikarz, dysydent w czasach ZSRR. Dorósł i ukończył uniwersytet w Czerniowcach. Od 1978 roku mieszka na Zachodzie: w Niemczech, Wielkiej Brytanii, Czechach. Od czterdziestu lat pracuje w zagranicznych rozgłośniach rosyjskojęzycznych: BBC, Radio Swoboda. Autor kilkunastu książek prozy, esejów, liryki. W literaturze zajmuje się czterema żywiołami: wodą (książka o winie: Późny zbiór), ziemią (Czernowitz, Cziernowcy, Czerniwcy), powietrzem (pamiętnik radiowy Wy mnie słyszycie?) i ogniem (liryka miłosna Homo Eroticus). Jego wiersze i prozę przełożono m.in. na ukraiński, angielski, polski, czeski, niemiecki. Zrealizował kilka filmów dokumentalnych, m.in. o wojnie na wschodzie Ukrainy (Szew. Psycholog na wojnie, Amputacja). Stały uczestnik festiwalu poetyckiego Meridian Czernowitz.
7 lipca 2022 (czwartek) | 12.00–13.00 | Bałagan – patio, ul. Grodzka 5a, Lublin


Premiera książki: Łeś Bełej „Lustrzany sześcian”, przekład z ukraińskiego Bohdan Zadura. Z autorem i tłumaczem rozmawiać będzie Monika Ostrowska.

„Lustrzany sześcian” – na pierwszy rzut oka wiersze Łesia Bełeja sprawiają wrażenie dość tradycyjnych i sympatycznych w swoim liryzmie. Jeśli jednak wczytać się w nie głębiej, można dostrzec w nich próbę ogarnięcia całości ludzkiego doświadczenia: anektowania przez wiersz coraz to nowych obszarów, poczynając od ekspansji geograficznej, temporalnej po kulturową. Podziw budzi erudycja tego poety. Eksploracji świata towarzyszy eksploracja własnego wnętrza: często można tu spotkać utarte (czy wytarte) tropy lub metafory, ale to pierwsze wrażenie jest mylne, bo ogrywane są one zmyślnie i precyzyjnie. Autor zachowuje nad nimi pełną kontrolę i nie popada w sentymentalizm. „Lustrzany sześcian”, z ducha jakby klasycystyczny, jest tak naprawdę awangardowy.

Łeś Bełej (ur. w 1987 roku w Użhorodzie) – pisarz, tłumacz, językoznawca. Mieszka w Kijowie. Studiował ukrainistykę na Uniwersytecie w Użhorodzie i anglistykę na Uniwersytecie Wrocławskim. Pracuje w Instytucie Językoznawstwa im. O. Potebni Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Jest autorem trzech tomików poezji: Son et Lumiere. Листи без відповіді (Son et Lumiere. Listy bez odpowiedzi), 2007; Дзеркальний куб (Lustrzany sześcian), 2012; Книга про ліс (Księga lasu), 2016 oraz książek prozatorskich Ліхіє дев’яності. Любов і ненависть в Ужгороді (Marne lata dziewięćdziesiąte. Miłość i nienawiść w Użhorodzie), 2014, oraz План порятунку України (Plan ratunkowy dla Ukrainy), 2018. Laureat nagród „Debiut” (2008) oraz „Smołoskyp” (2011). Jego wiersze tłumaczone były na angielski, polski, czeski, grecki i serbski.

7 lipca 2022 (czwartek) | 17.00–18.00 | Bałagan – patio, ul. Grodzka 5a, Lublin


 Premiera książki: Agnė Žagrakalytė „Klara. Bande dessinée”, przekład z litewskiego Zuzanna Mrozik. Z autorką i tłumaczką rozmawiać będzie Paulina Ciucka.

„Klara. Bande dessinée” –Głodująca półsierota? Przemytniczka narkotyków? Ofiara lokalnego chuligana? Rysowniczka komiksów? Klara? Klarcia? Klarusia? Kim jest? Jedną z nich? Wszystkimi naraz? Czy sztuka i fantazja pomogą jej poradzić sobie z rzeczywistością? Powieść o sytuacji Środkowoeuropejczyka w świecie Zachodu. O zranionym dziecku w świecie dorosłych. O pragnieniu wolności od tego, co obciąża. O przeszłości, która prześladuje. O pracy nad sobą i ucieczce od siebie. O dążeniu do integracji i ciągłym rozpadzie. Oraz o bardzo smacznych pierożkach.

Agnė Žagrakalytė (ur. 1979 roku w Puodžiai w rejonie poswolskim na Litwie) – litewska poetka, powieściopisarka, felietonistka. Studiowała filologię litewską na Uniwersytecie Pedagogicznym w Wilnie. W latach 2003–2005 pracowała w tygodniku kulturalnym „Literatūra ir menas”. Od 2004 r. mieszka w Brukseli. Jest autorką czterech książek poetyckich i dwóch powieści. Laureatka wielu ważnych litewskich nagród literackich. Jej twórczość była tłumaczona na angielski, francuski, niemiecki, słoweński i włoski. W Polsce wiersze Agnė Žagrakalytė gościły na łamach „Arterii”, „Borussii”, „Pisma”, „Tekstualiów” i „Tygla Kultury”. W 2019 roku ukazały się dwie książki poetyckie Žagrakalytė w przekładzie Agnieszki Rembiałkowskiej: Wiersze z Brukseli oraz Właśnie. Za tom Właśnie poetka została nominowana do Nagrody Europejskiego Poety Wolności 2020.

8 lipca 2022 (piątek) | 12.00–13.00 | Bałagan – patio, ul. Grodzka 5a, Lublin


 Premiera książki: Wano Krueger „Ostatni pocałunek Iljicza”, przekład z ukraińskiego Bohdan Zadura. Z autorem i tłumaczem rozmawiać będzie Wojciech Szot.

„Ostatni pocałunek Iljicza” – Jak światowa miała być rewolucja, tak światowa jest poezja Wana Kruegera, nie tylko dlatego, że pojawia się w niej i Kreml, i Biały Dom, Watykan i Stambuł, Warszawa, Berlin, Lwów, Sarajewo i Twin Towers, Mao i Radovan Karadžić. Freud i Cthulhu. Ten ostatni to dobry pretekst, by mówić o lovecraftowskim horrorze niektórych wierszy, choćby Chemicznego ślubu, poświęconego Elżbiecie Batory, Krwawej Hrabinie z Čachtic, uchodzącej za największą seryjną morderczynię w historii. Straszności nagromadzone w poezji Kruegera, często skontrastowane z niezapowiadającą ich sielanką, pozwalają czytelnikowi na przeżycie czegoś w rodzaju katharsis – nie każda poezja ma to do zaoferowania”. – Bohdan Zadura.

Wano Krueger (właściwie Iwan Kołomijeć, ur. w 1976 roku w Kijowie) – absolwent Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, politolog. Jeden z najbardziej skandalizujących poetów we współczesnej literaturze ukraińskiej, określający swój styl jako nekrokomunizm. Autor tomów wierszy: Ніжна посмішка Берії (Łagodny uśmiech Berii), 2010; Зіґґі Фрейд & Ктулхуn (Ziggi Freud i Cthulhu), 2014; Вертеп на Куренівці (Jaskinia na Kureniowce) 2015; Прощальний поцілунок Ілліча (Pożegnalny pocałunek Iljicza), 2015; Цебер без дна (Ceber bez dna), 2020.

8 lipca 2022 (piątek) | 17.00–18.00 | Bałagan – patio, ul. Grodzka 5a, Lublin


Śniadanie literackie. Dyskusja pt. „Zawłaszczanie kultury – różne drogi dochodzenia do tożsamości narodowej”

Twórcy z Ukrainy i Białorusi będą zastanawiać się nad nowym modelem afirmowania się kultury narodowej, przejawów oporu obywatelskiego w przestrzeni publicznej i prywatnej, walce o język narodowy i tworzeniu nowych narracji tożsamościowych. Rozmowa o dekolonizacji – zarówno w Ukrainie, jak i na świecie, w kontekście rewizji „wiedzy imperialnej”, a także sytuacji białoruskiego społeczeństwa w kraju i na emigracji.

Rozmawiać będą: Mykoła Riabczuk, Natalia Białocerkiweć, Zmicer Waynowski, Hubert Łaszkiewicz
9 lipca 2022 (sobota) | 11.00–12.30 | Bałagan – patio, ul. Grodzka 5a, Lublin


 Dyskusja pt. „Idealna koncepcja współpracy polsko-ukraińskiej?”

Refleksja nad myślą polityczną orędowników dialogu polsko-ukraińskiego. Rozmowa osadzona jest w kontekście omówienia nowości wydawniczych z serii „Zakotwiczone”: pierwszego wydania dramatu Józefa Łobodowskiego „Wyzwolenie” oraz planowanego wydania traktatu filozoficznego Henryka Józewskiego (z archiwum Kultury Paryskiej).
Uczestnicy dyskusji zastanowią się, jakie elementy dotychczasowej myśli politycznej warte są kontynuacji, a jakie były polemiczne oraz co warto byłoby dziś do nich dopowiedzieć w aktualnym procesie wspierania Ukrainy w czasie wojny. Spróbujemy zastanawiać się, w jaki sposób budować trwałe relacje międzykulturowe w naszym nowym wielokulturowym społeczeństwie.

Sto lat temu do rodzinnego Lublina powrócił pierwszy rzecznik polsko-ukraińskiego dialogu – Józef Łobodowski, poeta, tłumacz, prozaik, publicysta. Przyjechał do miasta w 1922 r. pociągiem z Kaukazu, gdzie dorastał wśród Kozaków kubańskich, poznając smak biedy, a także dramatyczne wydarzenia rewolucji komunistycznej. Niepublikowany dotąd jego dramat „Wyzwolenie” ukazał się w serii „Zakotwiczone” i pozwala wejrzeć w społeczno-polityczny mechanizm doby Wielkiego Kryzysu.

Rozmawiać będą: Jarosław Cymerman, Mariusz Sawa, Wojciech Pokora, Aleksandra Zińczuk

9 lipca 2022 (sobota) | 13.30–15.00| Bałagan – patio, ul. Grodzka 5a, Lublin


„Media społecznościowe. Bezpieczny czy niebezpieczny front wojny?”
Z Kateryną Babkiną rozmawiać będzie Mariana Kril.

Media społecznościowe dla większości z nas stanowią stały element codziennego życia. Facebook, Instagram, Twitter to te najbardziej popularne. Co, jeśli korzystanie z tych mediów może okazać się niebezpieczne? W jakim znaczeniu? Czy media społecznościowe są frontem wojny? Czy treści wojenne (zdjęcia, nagrania) powinny zostać cenzurowane? Jak radzić sobie z dezinformacją? Uczestniczki rozmowy zastanowią się, jaka jest rola mediów społecznościowych podczas trwania wojny.

Kateryna Babkina (ur. 1985 roku w Iwano-Frankiwsku) – znana ukraińska pisarka, dziennikarka, scenarzystka i menedżerka kultury. Autorka kilku tomików poezji (debiut Ognie św. Elma, 2002), powieści Sonia,2013; zbiorów opowiadań, książek dla dzieci, a także scenariuszy filmowych oraz sztuki Hamlet Babylon wystawianej w Kijowie, Genewie i Wiedniu. Jej twórczość tłumaczona jest na angielski, czeski, francuski, hiszpański, niemiecki, szwedzki, rumuński, rosyjski i hebrajski. W 2017 r., nakładem wydawnictwa Warsztatów Kultury w Lublinie, ukazał się zbiór opowiadań Szczęśliwi nadzy ludzie (wyd. ukr. 2016), który był pierwszą książką Kateryny Babkiny wydaną w Polsce. W 2021 r., za książkę Nikt tak nie tańczył jak mój dziadek, została nagrodzona Literacką Nagrodą Europy Środkowej „Angelus”.
9 lipca 2022 (sobota) | 16.00–17.30 | Bałagan – patio, ul. Grodzka 5a, Lublin


Premiera pierwszego polskiego wyboru poezji Jankewa Glatsztejna „Dobranoc, świecie”, przekłady z jidysz m.in. Bella Szwarcman-Czarnota i Monika Adamczyk-Garbowska. Z tłumaczkami rozmawiać będzie Monika Szabłowska-Zaremba

 Jankew (Jakub) Glatsztejn urodził się w 1896 r. w Lublinie. W 1914 r. wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie w Nowym Jorku tworzył modernistyczną grupę poetycką In Zich. Był cenionym i rozpoznawalnym żydowskim pisarzem tworzącym w języku jidysz, przez co w Polsce praktycznie nieznanym. W jego twórczości pojawiają się zarówno wątki rodzime, lubelskie, jak i codzienność nowojorska, a także refleksje nad tradycją i lamentacje nad ofiarami Zagłady.

10 lipca (niedziela) | 11.00–12.00 | Bałagan, ul. Grodzka 5a, Lublin – patio 


 Zapowiedź wydawnicza „Republiki Głuchych” („Deaf Republic”) Ilyia Kaminsky’ego. Z tłumaczką Anną Łazar rozmawiać będzie Jan Burnatowski. Tłumaczenie na PJM.

Polskie wydanie „Republiki Głuchych” ukaże się w przekładzie Anny Łazar w serii „Zakotwiczone”. Liryki pt. Deaf Republic Ilyia Kaminsky’ego ukazały się w 2019 r. w amerykańskim wydawnictwie Graywolf Press. Zawarta w nich opowieść wojenna jest porażająco aktualna. Tom został natychmiast doceniony, zaś autor nagrodzony prestiżowymi nagrodami (m.in. zdobywca National Jewish Book Award for Poetry oraz finalista National Book Award for Poetry, Los Angeles Times Book Prize czy National Book Critics Circle Award for Poetry).
Ily Kaminsky
 urodził się w Odessie. Jest osobą niedosłyszącą odkąd jako dziecko zachorował na poważaną chorobę. Poeta ukraińsko-rosyjsko-żydowsko-amerykańskiego pochodzenia, krytyk, tłumacz, wykładowca i profesor. Najbardziej znany jest ze swoich tomów poetyckich Taniec w Odessie i Republika Głuchych.
Po spotkaniu odbędzie się performance inspirowany Republiką Głuchych wg lwowskiego artysty Volodymyra Topiya.

10 lipca (niedziela) | 16.00–17.00 | Bałagan, ul. Grodzka 5a, Lublin – patio